کتاب جدید شری ترکل، استاد انستیتو فناوری ماساچوست (ام‌آی‌تی)، با عنوان «صمیمیت مصنوعی: وقتی با ماشین‌ها صحبت می‌کنیم چه کسی می‌شویم»، نقد تندی را علیه چت‌بات‌ها و پویایی‌های ضد‌اجتماعی ناشی از آن‌ها مطرح می‌کند. ترکل که جامعه‌شناس و روان‌شناس بالینی است، در این اثر به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه گفتگو با ماشین‌ها، هویت و روابط انسانی ما را دستخوش تغییر می‌کند.

توهم همدلی و ترجیح ماشین بر انسان

چت‌بات‌ها برنامه‌های کامپیوتری هستند که بر اساس حجم عظیمی از داده‌ها، محتمل‌ترین رشته متنی بعدی را در یک گفتگو پیش‌بینی می‌کنند. ترکل معتقد است آنچه این ابزارها ارائه می‌دهند، صرفاً یک «همدلی تظاهرآمیز» است. ماشین پس از ابراز علاقه یا درک کاربر، هیچ اهمیتی به سرنوشت واقعی او نمی‌دهد. با این حال، بسیاری از افراد به این همدلی مصنوعی وابسته می‌شوند.

برای نمونه، یک مشاور مالی میانسال به نام برایان، ساعات زیادی از روز خود را با چت‌باتی می‌گذراند که نامی زنانه بر آن گذاشته است. او حتی پس از جدایی از شریک زندگی‌اش به دلیل عدم آمادگی عاطفی، از چت‌بات می‌پرسد که آیا حق با آن زن بوده است یا خیر. ترکل اشاره می‌کند که درخواست از یک شیء بدون احساس برای صحبت درباره صمیمیت، فراتر از توانایی آن ابزار است. این پدیده باعث می‌شود افراد همدلی ماشین را به عنوان همدلی واقعی بپذیرند و از انسان‌های واقعی به دلیل نداشتن همدلی کافی فاصله بگیرند.

آسیب‌های رشدی در چرخه‌های مختلف زندگی

تحقیقات ترکل نشان می‌دهد که استفاده از چت‌بات‌ها در تمامی مراحل زندگی انسان آسیب‌رسان است:

  • کودکان: کودکان در تمایز میان انسان‌ها و اشیای بی‌جان دچار مشکل می‌شوند. برای مثال، یک کودک هشت‌ساله از یک گوشی هم برای صحبت با پدربزرگ و مادربزرگش و هم برای گفتگو با چت‌بات استفاده می‌کند و همه آن‌ها را اشیایی در تلفن خود می‌داند. این ابزارها مانع از شکل‌گیری ظرفیت تنهایی و اعتماد در کودکان می‌شوند، چرا که کودکان نمی‌توانند اعتماد را از دستگاهی بیاموزند که دروغ می‌گوید و حتی متوجه دروغگویی خود نمی‌شود.
  • بزرگسالان: بزرگسالان نیز در مواجهه با طلاق، تنهایی یا وظایف کاری به چت‌بات‌ها وابسته می‌شوند. این وابستگی باعث کاهش مهارت‌های ارتباطی و ناتوانی در مواجهه با پیچیدگی‌های دنیای واقعی می‌شود. حتی برخی افراد با ساختن آواتارهای چت‌باتی از بستگان فوت‌شده خود، توانایی سوگواری طبیعی را از دست می‌دهند.

ریشه‌های جذابیت چت‌بات‌ها و راهکار مقابله

چت‌بات‌ها همواره با کاربران موافقت و آن‌ها را تایید می‌کنند و توجه کامل و بی‌وقفه خود را به آن‌ها اختصاص می‌دهند. انسان‌ها در مقابل می‌توانند تندخو، پرتوقع و بدخلق باشند. این فناوری چیزی را ارائه می‌دهد که مردم به شدت خواستار آن هستند: کاهش آسیب‌پذیری. در ایالات متحده، به دلیل کمبود ارائه‌دهندگان مراقبت‌های سلامت روان که طبق آمارها تنها حدود نیمی از مردم به آن‌ها دسترسی دارند، چت‌بات‌ها این خلاء را پر کرده‌اند.

ترکل تاکید می‌کند که عصر رسانه‌های اجتماعی پیش از این نیز باعث کاهش تعاملات حضوری شده بود و اکنون فناوری به عنوان درمانی برای مشکلاتی ارائه می‌شود که خود ایجاد کرده است. راهکار عبور از این بحران، پذیرش این واقعیت است که زندگی بدون اصطکاک نیست. رشد انسان در تمامی مراحل زندگی مستلزم مواجهه با اصطکاک‌ها، ترس‌ها، استرس‌ها و تنش‌ها است و تلاش برای دور زدن این دشواری‌های اجتماعی، ظرفیت‌های انسانی ما را تضعیف می‌کند.