تأثیر عدم برخورد با رفتار نادرست بر فروپاشی اجتماعی
سوجاتا گوپتا در یادداشتی به تاریخ ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ تجربه رانندگی خود را در مسیر مسابقه ورزشی فرزندش توصیف می‌کند؛ جایی که بیشتر رانندگان کمی بالاتر از حد مجاز حرکت می‌کردند، اما چند راننده با سرعت بسیار زیاد از خط چپ عبور کردند. او به دلیل حفظ امنیت و حضور خودروهای پلیس دست به اقدام مشابهی نزد. اما پژوهشگران در مقاله‌ای که در تاریخ ۲۱ اکتبر در Proceedings of the Royal Society B منتشر شده است، گزارش می‌دهند که در صورت رها شدن رفتارهای نادرست، چند بازیگر بد می‌توانند باعث فروپاشی اجتماعی شوند.
لوکاس مولمان، روان‌شناس دانشگاه آمستردام، می‌گوید افراد واقعاً هنجارشکن در جامعه در واقع موانع و چارچوب‌های گروه را از بین می‌برند.
طراحی آزمایش فکری برای سنجش میزان قانون‌شکنی
مولمان و همکارانش یک آزمایش فکری طراحی کردند تا مشخص کنند چه عواملی باعث تمایل افراد به زیر پا گذاشتن قوانین می‌شود. این پژوهش یک هفته پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۴ ایالات متحده انجام شد. تیم پژوهشی ۷۵۰ شرکت‌کننده آمریکایی را جذب کرد که حدود نصف آن‌ها دموکرات و نصف دیگر جمهوری‌خواه بودند.
شرکت‌کنندگان آنلاین حرکت یک ستاره دنباله‌دار پویانمایی‌شده را از روی یک ردیف ۱۰۰ تایی از مربع‌ها تماشا کردند و سپس درخشان‌ترین مربع را انتخاب نمودند. با اینکه درخشان‌ترین مربع همواره در حدود میانه ردیف قرار داشت، شرکت‌کنندگان در صورت انتخاب مربع‌های سمت راست پول بیشتری دریافت می‌کردند. انتخاب راست‌ترین مربع، پاداشی معادل حدود ۱٫۳۰ دلار برای فرد داشت.
آزمایش‌های اولیه نشان داد که پیروان سرسخت قانون و قانون‌شکنان، هر کدام حدود یک‌پنجم از کل گروه را تشکیل می‌دادند.
سرایت رفتار هنجارشکنانه و نقش گرایش‌های سیاسی
پژوهشگران سپس شرایط آزمایش را تغییر دادند. شرکت‌کنندگان این آزمایش ساده را چندین بار تکرار کردند در حالی که اطلاعاتی درباره پاسخ‌دهنده قبلی، از جمله وابستگی سیاسی و میزان پایبندی او به قانون را دریافت می‌کردند.
این تیم دریافت که پیروان قانون به‌ندرت باعث ایجاد پیروان قانون بیشتری می‌شدند، حتی زمانی که پاسخ‌دهندگان به یک حزب سیاسی تعلق داشتند. اما در مورد قانون‌شکنان عکس این موضوع صادق بود. دریافت این اطلاعات که فردی با گرایش سیاسی مشابه، قوانین را نادیده گرفته است، میانگین انتخاب‌ها را به سمت راست متمایل کرد.
- در غیاب نشانه‌های اجتماعی، شرکت‌کنندگان حدود ۲۳ درصد از مواقع راست‌ترین مربع را انتخاب می‌کردند.
- این میزان پس از آنکه شرکت‌کنندگان متوجه شدند هم‌حزبی آن‌ها سودآورترین گزینه را انتخاب کرده، به نزدیک ۴۰ درصد افزایش یافت.
- بیش از ۴ درصد از افراد، رفتار هنجارشکنانه را فراتر از فرد قبلی تشدید کردند.
شبیه‌سازی رایانه‌ای و دیدگاه کارشناسان
پژوهشگران سپس یک شبیه‌سازی رایانه‌ای ایجاد کردند تا ببینند رفتار قانون‌شکنی چگونه طی زمان ایفا می‌شود. آن‌ها برای هر یک از ۷۵۰ شرکت‌کننده یک همزاد دیجیتالی طراحی کردند و این همزادها در گروه‌های ۱۰۰ نفره تعامل داشتند. در برخی سناریوها، آن چند فردِ متمایل به تشدید رفتار هنجارشکنانه توانستند همه افراد گروه را به سمت قانون‌شکنی شدید سوق دهند. اما اگر گروه ۱۰۰ نفره دارای همان نسبتِ پیروان سرسخت قانون در آزمایش انسانی بود، انحراف کلی در سطح متوسط‌تری تثبیت می‌شد.
اوژن دیمانت، اقتصاددان رفتاری در دانشگاه پنسیلوانیا، می‌گوید این مطالعه دیدگاه‌های دقیقی درباره نحوه رفتار انسان‌ها در غیاب پیامدها ارائه می‌دهد. اما او اشاره می‌کند که دنیای واقعی این‌گونه نیست و برای درک سرایت اجتماعی و شکل‌گیری اوباش، باید نیروهای جامعه مانند مجازات‌ها و هنجارهای اجتماعی که رفتار را کنترل می‌کنند، مد نظر قرار گیرند.
با این حال از نظر مولمان، بینش‌های این مطالعه درباره رفتارهای فردی کلیدی است. این آزمایش ساده شده نشان می‌دهد که چگونه فقط چند بازیگر بد می‌توانند باعث شوند کل گروه‌ها از کنترل خارج شوند. به گفته او، این یافته‌ها می‌تواند زیربنای پدیده‌هایی از سرعت غیرمجاز دسته‌جمعی تا اعتراضات مسالمت‌آمیزی باشد که به violence تبدیل می‌شوند.