ارتباط کاهش حجم پستان با ارتقای سلامت جنسی
زنان پس از انجام جراحی کاهش حجم پستان که در پزشکی با نام ماموپلاستی کاهشی شناخته می‌شود، اغلب بهبودهایی را در عملکرد جنسی خود از جمله افزایش میل، برانگیختگی و رضایت جنسی تجربه می‌کنند. یک مرور سیستماتیک و فراتحلیل جدید که در The Journal of Sexual Medicine منتشر شده است، پژوهش‌های گذشته را برای درک بهتر تاثیر تغییر اندازه پستان بر رفاه جنسی ارزیابی کرده است. داده‌های ترکیب‌شده نشان می‌دهند که هم تسکین جسمانی و هم تغییرات روان‌شناختی پس از این عمل، به تجربه جنسی بهتر کمک می‌کنند.
ماموپلاستی کاهشی یکی از رایج‌ترین جراحی‌های زیبایی و درمانی در سطح جهان است که شامل برداشتن بافت اضافی پوست، چربی و غدد برای ایجاد پستان‌های کوچک‌تر و متناسب‌تر می‌شود. زنان اغلب برای کاهش بار جسمانی ناشی از پستان‌های بسیار بزرگ (شرایطی که ماکرومستیا نامیده می‌شود) متقاضی این جراحی هستند. این مشکلات جسمی شامل دردهای مزمن پشت و شانه، التهاب پوستی و دشواری در ورزش است. علاوه بر ناراحتی‌های جسمی، پستان‌های بیش از حد بزرگ می‌توانند بر سلامت روان و تصویر بدنی فرد تاثیر بگذارند و موجب ناراحتی روانی، کاهش عزت‌نفس و چالش‌های سلامت جنسی شوند.
بررسی پژوهش‌ها و روش‌شناسی
تیمی از پژوهشگران در ایران به سرپرستی مهدیه طاهری، زهرا قربانی، فاطمه علوی ارجاس، مریم فیروزآبادی و حمید علوی مجد این تحقیق را هدایت کردند. آن‌ها پایگاه‌های داده پزشکی را برای یافتن مقالات اصیل به زبان انگلیسی که تا آوریل ۲۰۲۵ منتشر شده بودند، جستجو کردند. این پژوهشگران مطالعاتی را که بر جراحی‌های پستان برای درمان سرطان یا بازتایید جنسیت تمرکز داشتند از بررسی خارج کردند تا تمرکز صرفاً بر زنان سالم مبتلا به ماکرومستیای علامت‌دار باقی بماند.
جستجوی آن‌ها به ۱۳ مطالعه واجد شرایط منجر شد که شامل داده‌های ۶۷۶ شرکت‌کننده از کشورهای برزیل، ترکیه، بریتانیا، ایالات متحده، ایتالیا، ایران، لهستان و اسپانیا بود. نتایج نشان داد که ۹ مطالعه از ۱۳ مطالعه، بهبود در عملکرد جنسی را پس از جراحی ثبت کردند، در حالی که ۴ مطالعه هیچ تغییر قابل توجهی را گزارش نکردند.
یافته‌ها و آمار فراتحلیل
بسیاری از مطالعات از شاخص عملکرد جنسی زنان استفاده کردند که پرسشنامه‌ای استاندارد برای سنجش حوزه‌هایی مانند میل جنسی، برانگیختگی فیزیولوژیک، روان‌سازی، ارگاسم، رضایت و درد است. زنان در اکثر این دسته‌ها بهبودهایی را گزارش کردند. برای نمونه، در یک مطالعه، درصد زنان مبتلا به اختلال عملکرد جنسی بالینی از ۶۲٫۵ درصد قبل از جراحی به ۲۱٫۴ درصد پس از آن کاهش یافت. مطالعه دیگری در ایالات متحده نشان داد که عملکرد جنسی بیش از ۶۸ درصد از زنان پیگیری‌شده بهبود یافته است.
با توجه به اینکه ۸ مطالعه از ابزارهای استاندارد مشابهی استفاده کرده بودند، پژوهشگران یک فراتحلیل انجام دادند. این تحلیل ترکیبی نشان داد که جراحی کاهش حجم پستان با ۱۳٫۲۷ درصد افزایش در میانگین نمره عملکرد جنسی بیماران همراه بوده است.
سازوکارهای جسمی و روان‌شناختی
کاهش حجم پستان با رفع دردهای مزمن، حواس‌پرتی‌های حسی را حین برانگیختگی جنسی از بین می‌برد. همچنین برداشتن بافت اضافی می‌تواند توزیع اعصاب حسی در پستان را طبیعی کند. مجتمع هاله و نوک پستان نقش مهمی در تحریک ترشح اوکسی‌توسین دارد و تکنیک‌های نوین جراحی بر حفظ این مسیرهای عصبی تمرکز دارند.
از نظر روان‌شناختی، این جراحی به ارزیابی مجدد تصویر بدنی منجر می‌شود و پدیده‌ای به نام تماشاگرگری (خودپایشی مداوم ظاهر حین رابطه جنسی) را کاهش می‌دهد. کاهش این اضطراب باعث درگیری حسی کامل‌تر می‌شود. همچنین پژوهشگران اشاره کردند که مصرف داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب در میان بیماران پس از جراحی از ۴۶٫۳ درصد به ۲۹٫۵ درصد کاهش یافته است. واکنش مثبت شریک زندگی نیز نقش تقویت‌کننده‌ای در این فرایند ایفا می‌کند.
محدودیت‌های پژوهش
این نتایج عمدتاً بر مطالعات مشاهداتی استوار است که نمی‌توانند رابطه علت و معلولی قطعی را اثبات کنند. همچنین اکثر مطالعات دارای حجم نمونه کوچک (معمولاً کمتر از ۵۰ نفر) و دوره پیگیری کوتاه (۳ تا ۶ ماه) بودند. علاوه بر این، اطلاعات کافی درباره تاثیر حجم دقیق بافت برداشته‌شده یا روش‌های خاص جراحی و همچنین تنوع جمعیت‌شناختی گسترده‌تر وجود نداشت.