پرسشی که در قفسهٔ فروشگاه شروع میشود
با افزایش جهانی چاقی، جایگزین کردن شکر با شیرینکنندههای کمکالری یا بدون کالری به یکی از رایجترین راهبردها بدل شده است؛ بهویژه در نوشیدنیها، جایی که قندهای افزوده میتوانند سهم بزرگی از کالری روزانه را تشکیل دهند. اما نگرانیای همواره مطرح بوده: آیا مواجهه با طعم شیرین، ولع مصرف خوراکیهای شیرین را بیشتر میکند؟ شواهد موجود بهطور یکدست این ایده را تأیید نمیکنند.
پژوهشی تازه که در نشریهٔ The American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده، پرسش را دقیقتر میکند: شیرینکنندههای کمکالری را نباید یک گروه یکدست در نظر گرفت. آنها در طعم، اثرات متابولیک و پاسخهای فیزیولوژیک پس از مصرف با هم تفاوت دارند.
آنچه اندازه گرفته شد
تیمی به سرپرستی Paul AM Smeets تغییرات فعالیت مغزی را پس از نوشیدن آب و چند نوع آب طعمدار بررسی کرد. ۳۰ فرد سالم — ۱۵ نفر از آنها مرد، با میانگین سنی ۲۳ سال — در شش جلسهٔ درمانی میان فوریهٔ ۲۰۲۳ و مارس ۲۰۲۴ شرکت کردند.
در هر جلسه شرکتکنندگان ۵۰۰ میلیلیتر از یکی از نوشیدنیها را مینوشیدند: آب ساده، یا یکی از پنج آب طعمدار با شیرینی یکسان که با ساکارز — ۲۵ گرم، معادل ۹۷ کیلوکالری — یا با سوکرالوز، عصارهٔ استویا، عصارهٔ میوهٔ راهب، و ترکیب آلولوز و استویا شیرین شده بودند.
- پیش از نوشیدن، تصویربرداری تشدید مغناطیسی از مغز و معده انجام میشد.
- پس از نوشیدن، دو تصویربرداری دیگر تا ۴۵ دقیقه بعد گرفته میشد.
- نمونههای خون در آغاز و پنج نوبت دیگر تا یک ساعت پس از نوشیدن گرفته میشد.
نتیجه
جریان خون مغزی در هیپوتالاموس — ناحیهای که فرایندهای هومئوستاتیک مانند گرسنگی و تشنگی را کنترل میکند — میان نوشیدنیهای مختلف تفاوت معناداری نشان نداد. اما ناحیهٔ تگمنتوم شکمی، یک ناحیهٔ میانمغزی که در پاداش و انگیزش نقش دارد، پس از مصرف ساکارز تغییرات کمتری در جریان خون مغزی نشان داد تا پس از آب، سوکرالوز یا نوشیدنی میوهٔ راهب.
در ارزیابی ذائقه نیز تفاوتهایی دیده شد: همهٔ نوشیدنیهای شیرین به یک اندازه پسندیده شدند، جز میوهٔ راهب که اندکی کمتر از نوشیدنی حاوی ساکارز مورد پسند قرار گرفت. همهٔ نوشیدنیهای شیرین بهجز میوهٔ راهب بیش از آب ساده پسندیده شدند.
پژوهشگر این مطالعه را کاری بزرگ توصیف میکند که حدود ۱۸۰ جلسهٔ آزمون فشرده را در بر گرفت و تصویربرداری مغزی، نمونهگیری خون و تصویربرداری معده را با هم ترکیب کرد.