نگرانی از تنزل منزلت اجتماعی و اثر آن بر رفاه
بر اساس پژوهشی که در نشریه شخصیت و بولتن روانشناسی اجتماعی منتشر شده است، باور به اینکه پایگاه اقتصادی-اجتماعی فرد در آینده ممکن است تضعیف شود، از طریق افزایش اضطراب منزلت اجتماعی، رفاه روانشناختی را کاهش می‌دهد. در مقابل، انتظارات مربوط به ارتقای طبقاتی تاثیرات ضعیف‌تر و ناپایدارتری بر سلامت روان دارند.
پویایی اجتماعی به جابه‌جایی صعودی یا نزولی در نردبان اقتصادی-اجتماعی اطلاق می‌شود که تغییراتی در درآمد، اشتغال و جایگاه اجتماعی را شامل می‌گردد. پژوهش‌های گذشته عمدتاً بر نوید پویایی صعودی متمرکز بودند، اما چشم‌انداز حرکت در جهت معکوس اهمیت ویژه‌ای دارد؛ به‌ویژه در زمانی که برخی از مردم در کشورهای ثروتمند انتظار تجربه سطح زندگی پایین‌تری نسبت به نسل‌های قبلی دارند.
پژوهشگران بر اضطراب منزلت یا نگرانی درباره جایگاه فرد در سلسله‌مراتب اقتصادی-اجتماعی تمرکز کردند. این نگرانی شامل ترس از دست دادن جایگاه، ناکامی در پیشرفت یا عقب ماندن در مقایسه با دیگران است. تیمی به سرپرستی داویده ملیتا از دانشگاه گرانادا در اسپانیا، چهار مطالعه با مشارکت ۲۸۱۹ نفر در اسپانیا و ایالات متحده انجام دادند.
بررسی‌های پیمایشی در ایالات متحده و اسپانیا
در مطالعه نخست، ۲۱۶ کارمند تمام‌وقت در ایالات متحده با میانگین سنی ۳۹ سال (۴۹ درصد زن) درباره باورهایشان پیرامون پویایی در کل جامعه مورد ارزیابی قرار گرفتند. افرادی که معتقد بودند تنزل اجتماعی رایج‌تر شده است، اضطراب منزلت بیشتری گزارش کردند که این امر با رضایت کمتر از زندگی، سلامت درک‌شده ضعیف‌تر و علائم افسردگی بیشتر همراه بود. باورها درباره ارتقای اجتماعی ارتباطی با اضطراب منزلت نداشتند.
در مطالعه دوم، ۱۵۳۶ نفر در اسپانیا (۵۱ درصد زن) بررسی شدند. انتظار برای بدتر شدن پایگاه شخصی با اضطراب منزلت بیشتر و رضایت کمتر از زندگی همراه بود. به شکل غیرمنتظره‌ای، انتظار بهبود پایگاه نیز با اضطراب منزلت بیشتر همراه شد، اگرچه مستقیماً به رضایت بیشتر از زندگی نیز پیوند خورد. نویسندگان پیشنهاد می‌کنند که انتظارات قوی برای تغییر در هر دو جهت ممکن است با عدم قطعیت درباره آینده همراه باشد.
آزمایش‌های تجربی و جامعه فرضی
در مطالعه سوم، ۴۷۲ دانشجوی دانشگاهی در اسپانیا با میانگین سنی ۲۲ سال (۷۰ درصد زن) شبیه‌سازی شروع زندگی در یک جامعه فرضی به نام بیمبولا را انجام دادند. شرکت‌کنندگان به طور تصادفی در معرض احتمالات مختلف ارتقا، ثبات یا تنزل قرار گرفتند. افرادی که احتمال تنزل برای آن‌ها تعریف شده بود، اضطراب منزلت بیشتری نسبت به گروه ثابت گزارش کردند. با این حال، احتمال ارتقا تاثیری بر اضطراب منزلت نداشت.
مطالعه چهارم با ۵۹۵ کارمند آمریکایی تکرار شد. در این آزمایش، چشم‌انداز تنزل باعث افزایش اضطراب منزلت شد و چشم‌انداز ارتقا آن را کاهش داد. اثر منفی تنزل پیش‌بینی‌شده بسیار بزرگ‌تر از اثر مثبت پیشرفت پیش‌بینی‌شده بود.
نتایج کلی و توصیه پژوهشگران
الگوی به دست آمده در هر چهار مطالعه نشان داد که باور به احتمال تضعیف پایگاه اقتصادی-اجتماعی به طور مداوم با اضطراب منزلت بیشتر و کاهش رفاه همراه است. نویسندگان مقاله پیشنهاد می‌کنند که سیاست‌های ارتقای رفاه باید علاوه بر ایجاد فرصت‌های صعود، گروه‌های آسیب‌پذیر را در برابر شوک‌های اقتصادی از طریق تقویت تورهای ایمنی اجتماعی محافظت کنند.
برخی محدودیت‌ها نیز توسط پژوهشگران ذکر شده است:
- دو مطالعه اول همبستگی بودند و مطالعه دوم انتظارات پویایی را با تک‌پرسش سنجید.
- آزمایش‌ها در یک جامعه فرضی انجام شدند و نه در شرایط واقعی بیکاری یا افت درآمد.
- تفاوت‌های فرهنگی نیز موثر است؛ جوانان اسپانیایی در کشوری با بیکاری بالای جوانان ممکن است به ارتقا بدبین باشند، در حالی که آمریکایی‌ها معمولاً میزان پویایی اجتماعی را بیش از حد برآورد می‌کنند.