عدم اثربخشی روغن ماهی در حفاظت از عملکرد شناختی
میلیون‌ها نفر با هدف حفظ حافظه و سلامت مغز در دوران سالمندی از مکمل‌های روغن ماهی استفاده می‌کنند. این محصولات به یک تجارت بزرگ تبدیل شده‌اند و سالانه بیش از ۱ میلیارد دلار صرف خرید مکمل‌های حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ می‌شود. این مواد مغذی ضروری به ساخت و حفظ ارتباطات میان سلول‌های مغزی که از حافظه و یادگیری پشتیبانی می‌کنند کمک می‌کنند. با این حال، پژوهش جدیدی نشان می‌دهد که افزایش امگا ۳ در مغز از طریق مکمل‌ها ممکن است حفاظت مورد انتظار را فراهم نکند.
محققان مرکز پزشکی کک در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی دریافتند که حتی زمانی که دوزهای بالای امگا ۳ با موفقیت به مغز می‌رسند، بهبود قابل اندازه‌گیری در حافظه، توانایی‌های تفکر یا جلوگیری از کوچک شدن مغز ایجاد نمی‌کنند. این یافته‌ها که در مجله eBioMedicine منتشر شده است، حاصل یک آزمایش بالینی دو ساله روی سالمندانی است که در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری آلزایمر قرار داشتند. با وجود مصرف روزانه مکمل امگا ۳، شرکت‌کنندگان هیچ مزیت شناختی قابل توجهی نسبت به دریافت‌کنندگان دارونما نشان ندادند.
جزئیات آزمایش بالینی دو ساله
برای بررسی امکان حفاظت از مغز در حال پیر شدن با مکمل‌های امگا ۳، پژوهشگران ۳۶۵ فرد ۵۵ تا ۸۰ ساله را وارد مطالعه کردند. تمامی شرکت‌کنندگان به‌ندرتا ماهی مصرف می‌کردند و در معرض خطر بالای بیماری آلزایمر بودند. نزدیک به ۴۷ درصد از آن‌ها حامل APOE4 بودند؛ ژنی که با خطر بسیار بالاتر ابتلا به آلزایمر در سنین بالاتر مرتبط است.
شرکت‌کنندگان به صورت تصادفی برای دریافت روزانه مکمل روغن ماهی یا دارونما تقسیم شدند. این مکمل‌ها روزانه ۲۰۰۰ میلی‌گرم دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) تامین می‌کردند که یک اسید چرب امگا ۳ مهم برای مغز است. DHA غشای سلول‌های مغزی را تشکیل می‌دهد و به حفظ ساختار و عملکرد نورون‌ها و ارتباط بین آن‌ها کمک می‌کند. این مطالعه به صورت دوپایه کور انجام شد، به این معنی که نه شرکت‌کنندگان و نه محققان از دریافت مکمل فعال یا دارونما مطلع نبودند.
افزایش سطح امگا ۳ بدون بهبود حافظه
محققان برای ارزیابی رسیدن امگا ۳ به مغز، غلظت DHA را در مایع مغزی-نخاعی اندازه‌گیری کردند. پس از ۶ ماه، میزان DHA در مایع مغزی-نخاعی مصرف‌کنندگان مکمل به‌طور متوسط ۱۷ درصد افزایش یافت که نشان‌دهنده رسیدن اسید چرب به مقصد بود.
با این حال، ارزیابی حافظه و توانایی‌های شناختی پس از ۲ سال نشان داد افراد مصرف‌کننده روغن ماهی عملکرد بهتری نسبت به گروه دارونما نداشتند. تصویربرداری از مغز نیز نشان داد که این مکمل‌ها مانع از کوچک شدن هیپوکامپ نشدند؛ منطقه‌ای از مغز که نقشی مرکزی در شکل‌گیری حافظه دارد و در برابر آلزایمر آسیب‌پذیر است.
تفاوت مکمل‌ها با رژیم غذایی و اهمیت سبک زندگی
این یافته‌ها سوال جدیدی مطرح می‌کند که چرا سطح بالاتر امگا ۳ عملکرد مغز را بهبود نمی‌بخشد. پژوهشگران احتمال می‌دهند امگا ۳ زمانی که در قالب یک الگوی غذایی کامل‌تر مانند رژیم مدیترانه‌ای مصرف شود، مفیدتر از مصرف ایزوله به شکل مکمل باشد. الگوی مدیترانه‌ای حاوی ماهی، سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها و روغن زیتون است.
پژوهشگران تاکید می‌کنند که حفظ سلامت مغز نیازمند رویکردی جامع‌تر شامل فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و باکیفیت، و رژیم غذایی مغذی است. طبق گفته حسین ناجی یاسین، مدیر مرکز سلامت متمایز مغز در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، اصلاح سبک زندگی مؤثرترین ابزار برای کاهش خطر آلزایمر است.