پیامدهای روانشناختی افشای استفاده از هوش مصنوعی
با تصویب قانون برجسته هوش مصنوعی در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ و آغاز تعهدات شفافسازی از اوت ۲۰۲۶، موضوع افشای استفاده از هوش مصنوعی به یک دغدغه عملی برای تولیدکنندگان محتوا تبدیل شده است. افشای هوش مصنوعی به معنای بیانیهای قابل خواندن برای انسان است که نقش این فناوری را در خلق محتوا توضیح میدهد. این افشاگریها که میتوانند به صورت فعالانه توسط سازنده یا توسط پلتفرمها ارائه شوند، با نشانههای فنی یا واترمارکهای ماشینخوان مانند آنچه آنتروپیک برای مدلهای کلود خود ارائه کرده، متفاوت هستند. با این حال، تحقیقات نشان میدهد که واکنش مخاطبان به این افشاگریها یکسان نیست و میتواند قضاوت آنها را درباره اعتبار، اصالت و کیفیت محتوا تغییر دهد.
تنوع در واکنشهای مخاطبان و مسئله اعتماد
بررسیهای علمی نشان میدهند که افشای استفاده از هوش مصنوعی همواره واکنش منفی ایجاد نمیکند. لورنا لیسنجی و جولیان هوکسا با بررسی ۴۷ پژوهش درباره واکنش خوانندگان به نویسندگی هوش مصنوعی در اخبار، دریافتند که هیچ واکنش ثابتی وجود ندارد. نتایج بسته به نوع خبر، اعتبار ناشر و ویژگیهای مخاطبان متفاوت بود. در این میان، تنها ۱۰ مطالعه به طور صریح اثر خود افشاگری را ایزوله کرده بودند که آنها نیز جریمه ثابتی برای اعتماد یا اعتبار گزارش نکردند.
در پژوهشی دیگر توسط زویی پورسل و همکارانش، اعتماد مخاطبان در یک بازی مالی واقعی سنجیده شد. در این تبادل تعاملی، پیامهایی که برچسب یاریگرفته از هوش مصنوعی داشتند، میزان پول ارسالی یا رتبهبندی اعتماد مخاطبان را کاهش ندادند. این امر نشان میدهد که در مبادلات تراکنشی میان غریبهها، افشای هوش مصنوعی جریمهای به همراه ندارد.
نقش و میزان دخالت هوش مصنوعی
تحقیقات نشان میدهد واکنش مخاطب به دانستن نقش و میزان مشارکت هوش مصنوعی بستگی دارد. در آزمایش ژویان لی و همکارانش، اعلام تولید محتوا توسط هوش مصنوعی باعث کاهش رتبه کیفیت مقالات استدلالی و داستانهای خلاقانه شد. اما اعلام اینکه هوش مصنوعی تنها متن را ویرایش کرده است، فقط رتبه داستانهای خلاقانه را کاهش داد و اثری بر مقالات استدلالی نداشت. هیروکی ناکانو و تیمش نیز دریافتند که با افزایش درصد اعلامشده از مشارکت هوش مصنوعی در تولید یا ویرایش متن، رتبهبندی نویسنده کاهش مییابد. همچنین، زمانی که افشاگری نشاندهنده تولید مستقل هوش مصنوعی بدون دخالت و مسئولیتپذیری انسان باشد، واکنشها منفیتر است.
انتظار ارتباط انسانی و اصالت
هنگامی که کاربران انتظار قضاوت، صمیمیت یا ارتباط انسانی دارند، افشای هوش مصنوعی اثر منفی بیشتری میگذارد. در مطالعه جاسپر دیوید برونز و مارتین مایسنر، افشای استفاده از تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی در پستهای رسانههای اجتماعی یک برند، اصالت برند و اعتبار پست را کاهش داد. سیاوش صاحبی و تیمش نیز الگوی مشابهی را در ایمیلهای کاری و پستهای اجتماعی یافتند؛ این محتواها پس از افشای هوش مصنوعی، کمتر قابل اعتماد و اصیل ارزیابی شدند.
این جریمه در نوشتههای بینفردی مانند نامههای تشکر شدیدتر است. در پژوهش ناکانو، رتبه صمیمیت و دوستداشتنی بودن نویسنده در متون بینفردی بیشترین کاهش را داشت. اولیور شیلکه و مارتین رایمن دریافتند که جریمه اعتماد ناشی از افشاگری در میان افرادی با نگرش مثبتتر به فناوری و معتقد به دقت هوش مصنوعی، کمتر است. همچنین ژویان لی نشان داد خوانندگانی که خود را نویسندگان مطمئنتری میدانند، پس از افشای هوش مصنوعی رتبه کیفیت را بیشتر کاهش میدهند.
پارادوکس افشاگری
سیاوش صاحبی، پاول فورموسا و سارا بنکینز پدیدهای به نام «پارادوکس افشاگری» را مطرح کردهاند؛ وضعیتی که در آن خوانندگان خواستار افشای استفاده از هوش مصنوعی هستند، اما پس از مواجهه با آن، واکنش منفی نشان میدهند. همچنین جینگچائو فانگ، ویکتوریا شیائوهان ون و مینا لی دریافتند که نویسندگان بسیار کمتر از خوانندگان، افشای هوش مصنوعی را ضروری میدانند. مردم بیشتر مایلند از استفاده دیگران از هوش مصنوعی مطلع شوند تا اینکه استفاده خود را افشا کنند.