در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، پژوهشی در نشریه رفتار انسانی نیچر (Nat Hum Behav) به قلم شنگ-تون لی (Sheng-Tun Li) منتشر شد. نویسنده این مقاله که در بخش مدیریت صنعتی و اطلاعات در دانشگاه ملی چنگ کونگ در شهر تایان، تایوان، جمهوری چین فعالیت میکند، به بررسی ابعاد روانشناختی و آموزشی تعامل انسان با فناوریهای نوین پرداخته است. عنوان این مقاله، «هوش مصنوعی متخصصان را تقویت میکند، نه تخصص را»، به خوبی گویای دیدگاه انتقادی نویسنده نسبت به نقش ابزارهای هوش مصنوعی در فرآیند یادگیری است.
فرآیند طولانی کسب تخصص و ابزارهای نوین
کسب دانش و تخصص یک فرآیند طولانی، تدریجی و نیازمند تلاش مستمر است. در طول تاریخ، افراد برای تبدیل شدن به یک متخصص در هر زمینهای، ناگزیر بودند مسیرهای دشوار یادگیری، تجربه و خطا، و تحلیل عمیق مفاهیم را طی کنند. با این حال، امروزه ابزارهای هوش مصنوعی وارد میدان شدهاند و میتوانند آنچه را که انسانها قادر به انجام آن هستند، به شدت تقویت کنند و سرعت ببخشند. این ابزارها به کاربران اجازه میدهند تا کارهایی را که پیش از این نیازمند سالها تجربه بود، با سرعت و کارایی بیشتری انجام دهند. اما این تغییر شگرف، پرسشهای جدی را درباره ماهیت یادگیری و انتقال دانش به نسلهای بعدی ایجاد میکند.
تقویت متخصصان به جای تخصص
استدلال اصلی شنگ-تون لی این است که هوش مصنوعی متخصصان را تقویت میکند، نه تخصص را. به عبارت دیگر، کسانی که پیش از این دانش و تخصص عمیقی کسب کردهاند، میتوانند از این ابزارها برای افزایش بهرهوری و گسترش دامنه فعالیتهای خود استفاده کنند. برای یک متخصص باسابقه، هوش مصنوعی یک اهرم قدرتمند است که کارایی او را چند برابر میکند. اما برای کسی که هنوز در آغاز راه یادگیری است، اتکای بیش از حد به این ابزارها میتواند فرآیند درونیسازی دانش را مختل کند. از آنجا که کسب تخصص واقعی نیازمند مواجهه با چالشها و حل مسائل پیچیده به صورت مستقل است، میانبرهای ارائه شده توسط فناوری ممکن است مانع از شکلگیری پایههای علمی عمیق در ذهن یادگیرندگان شود.
چالشهای توسعه نسل بعدی متخصصان
این پدیده میتواند مشکلات جدی برای توسعه نسل بعدی متخصصان ایجاد کند. اگر نسل جدید یادگیرندگان برای انجام وظایف خود به ابزارهای هوش مصنوعی متکی شوند، ممکن است هرگز فرصت کافی برای طی کردن آن فرآیند طولانی و ضروری کسب دانش را پیدا نکنند. در نتیجه، جامعه ممکن است در آینده با کمبود متخصصان واقعی مواجه شود که قادر به درک عمیق مسائل بدون کمک فناوری باشند. این موضوع نشان میدهد که اگرچه فناوریهای نوین کارایی کوتاهمدت را افزایش میدهند، اما پایداری بلندمدت تخصص انسانی را به مخاطره میاندازند. بنابراین، تکیه بر ابزارهای کمکی بدون در نظر گرفتن فرآیند طولانی یادگیری، میتواند به تضعیف پایههای علمی جامعه منجر شود.